WYSTAWY CZASOWE W RATUSZU

LEGENDARNA MŁODA POLSKA.
Malarstwo polskie przełomu XIX i XX wieku z kolekcji rodzinnej

Teodor Axentowicz, Olga Boznańska, Julian Fałat, Aleksander Gierymski, Wlastimil Hofman, Alfons Karpiński, Konrad Krzyżanowski, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Edward Okuń, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Kazimierz Sichulski, Jan Stanisławski, Henryk Szczygliński, Włodzimierz Tetmajer, Wojciech Weiss, Leon Wyczółkowski i inni.

Wystawa czynna będzie do 15 lutego 2017 r.

Otwierana 4 listopada 2016 r. w Muzeum Podlaskim w Białymstoku wystawa Legendarna Młoda Polska. Malarstwo polskie przełomu XIX i XX wieku z kolekcji rodzinnej wpisuje się w nurt muzealnych prezentacji kolekcji prywatnych. (…)

Ostatnie dwudziestopięciolecie wielkiego czasu przemian w naszym kraju na przełomie XX i XXI wieku, zaowocowało również w tak efemerycznej dziedzinie, jak kolekcjonerstwo dzieł sztuki. Nowa rzeczywistość wpłynęła na niespotykane w powojennej historii ożywienie rynku sztuki, szczególnie w zakresie malarstwa polskiego z XIX w. oraz z przełomu XIX i XX stulecia. W powstających domach aukcyjnych znalazły się obrazy, które badacze często uznali już za bezpowrotnie utracone w pożodze wojennej. Napływały również polonica z zagranicy, niekiedy legendarne obrazy sprzedane jeszcze przez samych twórców w XIX wieku. Paradoksalnie, przy tak obfitej podaży, brutalne reguły rynku niemal wyeliminowały muzea państwowe z grona potencjalnych nabywców, gdyż skromne możliwości budżetowe pozostawiły je poza konkurencją. W szranki na tym polu wstąpili kolekcjonerzy prywatni powodowani szlachetną pasją gromadzenia dzieł sztuki dla własnej przyjemności, ale również chętnie udostępniający swe skarby na muzealne wystawy monograficzne czy problemowe, a nawet pozostawiający je w długoterminowe depozyty. Cieszył ich każdy odnaleziony obraz, który dopełniał wiedzę o twórczości ulubionego artysty, pozostając jednocześnie poza uznanym kanonem jego prac najwybitniejszych czy najbardziej znanych. (…)

W barwną mozaikę polskiego kolekcjonerstwa wpisuje się również wystawa Legendarna Młoda Polska. Malarstwo polskie przełomu XIX i XX wieku z kolekcji rodzinnej, obejmująca ponad sto dzieł 53 artystów polskich. Kolekcja, którą prezentujemy jest tworzona przez właścicieli od wielu lat i z głębokim rozmysłem wokół dokonań polskich malarzy z epoki, która najmocniej zaznaczyła się w historii sztuki polskiej. Zainteresowanie Młodą Polską sięga lat 60. XX wieku, gdy upływ czasu pozwolił badaczom i koneserom spojrzeć z odpowiedniego dystansu na dokonania artystyczne z młodości ich dziadków i poddał je rehabilitacji. Katalizatorem dla tych zabiegów stało się powołanie w 1968 odrębnej kolekcji sztuki secesyjnej w Muzeum Mazowieckim w Płocku oraz w tym samym roku wielka wystawa malarstwa Jacka Malczewskiego w Muzeum Narodowym w Poznaniu. Następne lata przewartościowały w całej Europie zjawiska w sztuce z przełomu XIX i XX wieku wprowadzając dzieła z tej epoki do stałych ekspozycji muzealnych, czyniąc je tematyką najbardziej atrakcyjnych wystaw czasowych i niezliczonych opracowań naukowych. Fala ta nie mogła pozostawić świata kolekcjonerów obojętnym wobec tych odkryć. Z zapomnienia zostały wydobyte nazwiska setek malarzy, rzeźbiarzy czy autorów sztuki dekoracyjnej. I chociaż dla sztuki tej epoki używano wymiennie rozmaitej terminologii, operując określeniami Młoda Polska, symbolizm, modernizm, secesja czy neoromantyzm, to zawsze dotyczyły one niespotykanej wcześniej erupcji zjawisk artystycznych, a czas ten niezwykle trafnie zdefiniowała Maria Poprzęcka, nazywając go „szczęśliwą godziną”.

Zestaw dzieł w starannie dobranej kolekcji ogniskuje jak w pigułce wszystkie charakterystyczne dla sztuki Młodej Polski zjawiska. Są to, poza samymi nazwiskami twórców, przede wszystkim tematy i motywy oraz forma dzieł, sposób obrazowania. Przypomnijmy, że artyści u schyłku XIX wieku w wielu krajach europejskich odwrócili się od wszechobecnego akademizmu z wiodącymi tematami historycznymi, mitologicznymi czy orientalnymi, idealizowanych bądź realistycznych scen rodzajowych, portretów czy pejzaży ku nowym trendom symbolizmu, impresjonizmu czy ekspresjonizmu. Uznając się za kapłanów sztuki, osią swej twórczości uczynili człowieka z jego pragnieniami, marzeniami, ograniczeniami, ulegającego pokusom wyborów między dobrem a złem, którego życie od narodzin po śmierć przełożyli na język symboli. Bacznie rozglądając się wokół w ten świat fantazji włączyli wszechpotężną naturę z jej czterema żywiołami, jak też skupili się na eksploatowaniu najnowszych osiągnięć cywilizacji, czyli tak sztucznego wytworu, jak wielkie miasto z jego zagrożeniami i pokusami. Ich sztuka aspirowała do uporządkowania obrazu świata, w którym przyszło im żyć, według nowych kryteriów młodości i bazowała na wspólnocie świadomości twórców i widzów. Rozpięta między skrajnościami uczuć i zjawisk, obszarów historii i natury, poszerzała swój zakres czyniąc równoprawnymi wiele gatunków z dawnej hierarchii akademizmu, odwracając poniekąd jej porządek. (…)

Prezentowana kolekcja prywatna jest spójna w swej zawartości i roztacza przed nami szeroki wachlarz indywidualności twórczych z przełomu XIX i XX stulecia, obejmując zarówno mistrzów Młodej Polski, jak i ich wychowanków czy kontynuatorów. (…)

Elżbieta Charazińska

 


 

SACRUM ET PROFANUM.
RYTUAŁ I CODZIENNOŚĆ U SCHYŁKU EPOKI KAMIENIA

Wystawa archeologiczna czynna do 8 stycznia 2017 r.

Wystawa przygotowana przez Dział Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku przy współpracy merytorycznej Instytutu Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego.
Zabytki pochodzą ze zbiorów Działu Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku, w tym badań realizowanych przez Muzeum i Instytut Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego. Ekspozycję uzupełnią wybrane przedmioty ze zbiorów Działu Etnografii.

Niewiele współczesnych odkryć archeologicznych można określić mianem przełomowych, zmieniających postrzeganie prahistorii zarówno regionu, jak i całego pogranicza Wschodniej i Zachodniej Europy. Bezsprzecznie do takich należą odsłonięte w Supraślu pozostałości unikalnych obiektów obrzędowych związanych z najstarszymi elitami „starego świata” – społecznościami określanymi w kategorii fenomenu Pucharów Dzwonowatych rozwijających się na szerokich obszarach Europy i północnej Afryki w III tys. p.n.e. Ich pojawienie się w nieodwracalnie zmieniło styl życia lokalnych łowców-zbieraczy kończąc tym samym jeden z najbardziej romantycznych rozdziałów naszej prahistorii – świat „ostatnich Indian Europy Środkowej”.

Ekspozycja ukierunkowana na odtworzenie swoistego „klimatu” miejsca i czasu – schyłku epoki kamienia w dolinie Supraśli.
Część pierwsza wystawy - to odtworzenie specyficznej strefy sacrum - świętej przestrzeni, której pozostałości odkryto na szczycie niewielkiej wyspy zatopionej pośrodku doliny Supraśli. To tu odkryto sensacyjne depozyty obrzędowe społeczności określanych mianem Pucharów Dzwonowatych - najstarszych elit „starego świata”.
Druga, to codzienność - strefa profanum - świat ostatnich łowców-zbieraczy Europy Środkowej. Prezentacja oparta na wynikach badań archeologicznych zrealizowanych na sąsiednim stanowisku, położonym przy kolonii Dębowik w pobliżu Supraśla.
Na wystawie zaprezentowane zostaną obiekty zabytkowe, które w miarę możliwości będą wyeksponowane w kontekście ich pierwotnego układu, jaki został udokumentowany podczas badań archeologicznych. Z natury rzeczy niewielkie artefakty zostaną uzupełnione rekonstrukcjami poszczególnych przedmiotów (naczynia, elementy broni, ozdoby bursztynowe) oraz instalacją przestrzenną odtwarzającą fragment konstrukcji szałasu.

Niewielki fragment bogato dekorowanej misy przykrywał swoisty mieszek w którym złożono spalone szczątki kostne, ozdoby bursztynowe, ułamki naczyń i krzemienne groty strzał. Czy były to relikwie uświęcające prawo przejęcia obcego terenu – rodzaj swoistej ofiary zakładzinowej zawierającej zmitologizowane pamiątki rodowe?

Puchary Dzwonowate to swoista „kultura łuku”. Elementy instrumentarium łucznika pojawiają się w niej niemal zawsze podkreślając szczególny status społeczny grupy mężczyzn – wojowników.

 


 

60 LAT DZIAŁU ARCHEOLOGII MUZEUM PODLASKIEGO W BIAŁYMSTOKU

ODKRYTE, ZNALEZIONE, ...

W 2016 roku Dział Archeologii Muzeum Podlaskiego w Białymstoku obchodzi swoje 60. lecie. Utworzono go w czerwcu 1956 roku funkcję kierownika powierzając Danucie Jaskanis. W ciągu 60 lat pracownicy Działu prowadzili badania wykopaliskowe na 130 stanowiskach. Efekty tych działań były popularyzowane w formie wystaw i pokazów których przygotowano około 60. Prezentowano je również w wydawanych publikacjach, m.in.: monografiach, materiałach pokonferencyjnych, katalogach do wystaw i wydawnictwach ciągłych (Roczniku Białostockim i Podlaskich Zeszytach Archeologicznych) jak i konferencjach naukowych będąc ich czynnymi uczestnikami ale i organizatorami. Archeolodzy przygotowywali również działania o charakterze edukacyjnym dla dzieci i młodzieży z kraju i zagranicy; prowadzili w szkołach i innych instytucjach lekcje i prelekcje dotyczące ochrony i promocji dziedzictwa archeologicznego na Podlasiu.

Podstawowym zrębem wystawy plenerowej prezentowanej przed białostockim Ratuszem są fotografie z badań wykopaliskowych. Z konieczności jest to wybór subiektywny, lecz w naszym odczuciu najbardziej reprezentatywny. Uzupełniają je mapy województwa z naniesioną lokalizacją badanych stanowisk.