Wystawa „SZTUKA I CZAS: ALEKSANDER SZTURMAN (1869-1944). ARTYSTA W PODRÓŻY.”, od 6 października 2016 roku do 15 września 2017 gościć będzie w Pałacu założenia pałacowo-parkowego na Zatroczu na Litwie (byłej ordynacji Tyszkiewiczów), i będzie już czwartą odsłoną wystaw czasowych w ramach "Projektu Zatrocze", finansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP i Litewską Radę Kultury.

Organizatorami wystawy są Muzeum Podlaskie w Białymstoku i Dyrekcja Trockiego Historycznego Parku Narodowego. „Projekt Zatrocze” koordynuje Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie.

Droga życia i artystyczne zainteresowania Aleksandra Szturmana zbiegają się na Wileńszczyźnie. Artysta z Wilnem był związany przez 20 lat. W 1923 roku rozpoczął pracę pedagogiczną na Uniwersytecie Stefana Batorego obejmując stanowisko starszego asystenta przy katedrze malarstwa pejzażowego Wydziału Sztuk Pięknych. Prowadził zajęcia z martwej natury i pejzażu. Architektura Wilna była częstym tematem jego prac.

Na wystawie po raz pierwszy na Litwie eksponujemy ponad sto obrazów Aleksandra Szturmana znajdujących się w kolekcji Muzeum Podlaskiego w Białymstoku od roku 1987. Jest ona największym muzealnym zbiorem prac artysty. Ekspozycję dopełnia prezentacja problematyki konserwatorskiej związanej z restauracją obrazów Szturmana. Prowadzona była ona w latach 2013 – 2015 dzięki współpracy Muzeum Podlaskiego w Białymstoku z Dyrekcją Trockiego Historycznego Parku Narodowego i koordynacji Muzeum Pałacu Króla Jana III w Wilanowie oraz finansowemu wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP w ramach realizacji „Projektu Zatrocze”.

Kształt twórczości Aleksandra Szturmana wyznaczała fascynacja kolorem. Był on nieprzeciętnym kolorystą. Szczególnie wrażliwy na barwę operował nią w niezwykle szerokiej skali szukając wciąż nowych środków wyrazu. Szukał doznań estetycznych w ruchu, zmienności i wibracji barw. Dlatego tak chętnie pracował w plenerze poszukując tam inspiracji do swoich obrazów. Potrafił wtopić się w krajobraz, a potem zamknąć go w niewielkim kawałku materii znajdując przy tym wspólny mianownik dla świata przyrody i artystycznej kreacji. Do plastycznych działań odnajdywał impulsy w licznych podróżach po Polsce i Europie.

Aleksander Szturman był artystą niezależnym. Nie przystawał do twórców kształtujących plastykę pierwszej połowy XX wieku. Nie był prekursorem. Odrzucał awangardę. Był trochę jak dziewiętnastowieczny samotnik – romantyk nierozumiany przez współczesnych, tworzący poza upodobaniami swego czasu. Potrafił iść swoją drogą nie zabiegając o splendory i sławę. Najważniejsze dla niego było malarstwo. I choć sam artysta nie dążył do osiągnięcia sukcesu historia sprawiła mu niespodziankę w postaci szeroko zakrojonego przedsięwzięcia, jakim była konserwacja wszystkich obrazów należących do ocalałego dorobku artysty. A to pozwala nam na nowo odkrywać Aleksandra Szturmana na Wileńszczyźnie w pobliżu jego Wilna.

Užutrakio dvaro sodybos rūmuose nuo 2016 m. spalio 6 d. iki 2017 m. rugsėjo 15 d. viešės paroda „Menas ir epocha: Aleksandras Šturmanas (1869-1944). Keliaujantis menininkas”. Tai bus jau ketvirta laikinoji „Užutrakio projekto” paroda, remiama Lenkijos Respublikos Kultūros ir nacionalinio paveldo ministerijos ir Lietuvos kultūros tarybos.

Parodos organizatoriai: Balstogės Palenkės muziejus ir Trakų istorinio nacionalinio parko direkcija. „Užutrakio projektą” koordinuoja Karaliaus Jono III rūmų muziejus Vilanove.

Aleksandro Šturmano gyvenimo kelias ir meniniai interesai susiję su Vilnija. Vilniuje menininkas praleido 20 metų. Čia 1923 metais jis pradėjo pedagoginę veiklą Stepono Batoro universitete, tapdamas Dailiųjų menų fakulteto Peizažinės tapybos katedros vyriausiuoju asistentu. Tapytojas mokė studentus natiurmorto ir peizažo meno. Vilniaus architektūra tapo daugelio jo darbų tema.

Parodoje pirmą kartą Lietuvoje eksponuojama virš šimto Aleksandro Šturmano paveikslų, nuo 1987 metų saugomų Balstogės Palenkės muziejaus fonduose. Tai didžiausia menininko darbų muziejinė kolekcija. Ekspoziciją papildo Šturmano paveikslų restauravimo problematikos pristatymas. Restauravimo darbai vyko 2013–2015 metais, įgyvendinant „Užutrakio projektą”.

Aleksandro Šturmano kūrybai būdingas žavėjimasis spalva. Šis menininkas buvo reto talento koloristas, itin subtiliai jautė spalvas, naudodavo labai plačią jų paletę, ieškodamas vis naujų raiškos priemonių. Tapytojas ieškojo estetinių apraiškų spalvų judėjime, kaitoje ir mirgėjime, todėl taip noriai dirbdavo gamtoje, čia gaudamas įkvėpimo savo paveikslams. Įkvėpimo savo tapybai dailininkas sėmėsi ir dažnų kelionių po Lenkiją ir Europą metu.

Aleksandras Šturmanas buvo nepriklausomas menininkas, nepritapęs prie XX-ojo amžiaus pirmosios pusės dailininkų. Jis nebuvo naujovių pradininkas, atmesdavo avangardą. Buvo tarsi XIX-ojo amžiaus vienišas kūrėjas –savo amžininkų nesuprastas romantikas, kūryboje nepaisantis tuometinių madų. Jis žengė savo pasirinktu keliu, nesiekdamas šlovės ir pripažinimo. Menininkui svarbiausia buvo pati tapyba. Nors šis dailininkas netroško pasisekimo, istorija jam padarė staigmeną – didelio masto projektą, kurio metu buvo restauruoti visi išlikę tapytojo paveikslai. Tai padeda mums iš naujo atrasti Aleksandrą Šturmaną Vilnijoje, šalia jo Vilniaus.